Spring naar inhoud

2.1 Waardecreatiemodel

Vitens creëert maatschappelijke waarde door betrouwbaar en duurzaam drinkwater te leveren, met minimale impact op mens en natuur. Dit voor huidige en toekomstige generaties. 

Het waardecreatiemodel is opgebouwd rond de zes waardestromen (zie voor toelichting hoofdstuk 2.1.1 tot en met 2.1.6), die de kern vormen van onze nieuwe strategie en maatschappelijke verantwoordelijkheid. We gebruiken dit model naast de presentatie van impact in onze duurzaamheidsverklaring op basis van het dubbele materialiteitsprincipe, omdat dit model laat zien hoe Vitens haar middelen en activiteiten vertaalt naar concrete prestaties en impact voor klanten, medewerkers, partners en de leefomgeving. Hoewel sommige activiteiten een negatieve impact kunnen hebben, is ons doel om op de lange termijn maatschappelijke waarde te vergroten. Dit doen we door negatieve effecten stap voor stap te verminderen en positieve effecten te versterken, zodat we per saldo meer waarde creëren voor de samenleving.

In ons waardecreatiemodel laten we het volgende zien: 

  • Welke waardestromen we inzetten en hoe we dat doen (onze inzet);
  • Waar die waarden uit bestaan (output);
  • Wat we daarmee willen bereiken voor onze klanten, medewerkers, partners en de leefomgeving (impact);
  • Waarde van de impact: laat zien in hoeverre Vitens negatieve effecten vermindert (vermindering van impactwaarde) en positieve effecten vergroot (vermeerdering van impactwaarde). Impact wordt grotendeels kwalitatief beschreven en waar mogelijk in euro's uitgedrukt om de maatschappelijke waarde inzichtelijk en vergelijkbaar te maken.

De zes waardestromen zijn verbonden aan de zes kapitalen zoals beschreven in het Handboek Impactmeting Infrabedrijven (versie 2024). Het handboek bevat een basisconcept en richtlijnen dat door de aangesloten infrabedrijven gezamenlijk is ontwikkeld en gebruikt. Door deze verbinding maken we inzichtelijk hoe onze inzet vanuit de waardestromen maatschappelijke waarde creëert en meten we (kwalitatief of kwantitatief) de impacts. Hierdoor sturen we gerichter op lange termijn waardecreatie. Meer informatie over hoe Vitens dit doet, is te vinden in de 'Verantwoording impactmeten'.

2.1.1 Drinkwater maken en leveren

Het produceren en leveren van drinkwater is essentieel voor de gezondheid en het welzijn van mensen. Na winning volgt zuivering in 93 productielocaties, waar technieken zoals filtratie, beluchting en nafiltering worden toegepast om stoffen zoals kalk en ijzer te verwijderen en waar mogelijk te hergebruiken. Via een leidingnet van ongeveer 48.000 kilometer wordt het water betrouwbaar geleverd aan zes miljoen klanten. Deze leveringszekerheid vraagt om voortdurende investeringen in een robuuste infrastructuur en duurzame oplossingen. Zo werd per 1 mei de verouderde productielocatie in Doorn gesloten en de gemoderniseerde locatie in Cothen in gebruik genomen, waarmee de drinkwatervoorziening in de regio toekomstbestendig is gemaakt.

In 2025 werd Vitens geconfronteerd met een aantal kookadviezen, waaronder één hele grote. In delen van Utrecht en omliggende plaatsen moesten zo'n 125.000 huishoudens tijdelijk hun drinkwater drie minuten koken voor ze het gebruikten, vanwege een bacteriële verontreiniging door schade aan een reservoirdak. Vitens reageerde met spoelacties, intensieve monitoring en transparante communicatie om de veiligheid snel te herstellen. Door voortdurend te investeren in het onderhoud, de vervanging en de bescherming van productiebedrijven en het leidingnet borgen we de continuïteit van de drinkwatervoorziening.

2.1.2 Klant en keten

Vitens beschouwt het versterken van relaties met klanten en ketenpartners als een belangrijke waardestroom die bijdraagt aan betrouwbaarheid en maatschappelijke waarde. We zetten in op het begrijpen van klantbehoeften via klantreisonderzoeken, klachtenanalyses en het verbeteren van contactprocessen. Deze inzichten helpen ons om de dienstverlening continu te optimaliseren en het vertrouwen van klanten te vergroten. Naast directe klantinteractie speelt samenwerking in de keten een grote rol. We werken actief samen met leveranciers, aannemers en andere partners om processen op elkaar af te stemmen. Dit verhoogt de efficiëntie en zorgt ervoor dat klantwaarde centraal staat in alle schakels van de keten.

Ook externe stakeholders zoals provincies, gemeenten en waterschappen worden intensief betrokken bij gezamenlijke opgaven, zoals waterbesparing en duurzame gebiedsinrichting. Door deze samenwerking kan Vitens inspelen op maatschappelijke uitdagingen. In 2025 hebben we gewerkt aan verbeterde klantinteractie, het oppakken van aanbevelingen uit eerdere analyses en het versterken van samenwerking bij incidenten, zoals kookadviezen en een groot lek. Het uiteindelijke doel blijft het bieden van betrouwbare dienstverlening en het creëren van duurzame waarde voor klanten en partners, nu en in de toekomst.

2.1.3 Mens en organisatie

Vitens wil haar maatschappelijke waarde vergroten door een aantrekkelijke werkgever te zijn. Binnen de waardestroom Mens & Organisatie werken we aan duurzame waarde voor medewerkers en de organisatie. In 2025 lag de focus op de herinrichting van de organisatie om meer logica en orde in structuur en aansturing te brengen. Dit zorgt voor duidelijke besluitvorming en meer ruimte voor vakmanschap.

Om leidinggevenden goed toe te rusten, is gestart met het leiderschapsprogramma in samenwerking met een organisatieadviesbureau. Daarnaast bouwen we aan een vitaal en toekomstbestendig personeelsbestand door bevlogenheid te stimuleren, verzuim te verlagen en medewerkers duurzaam te binden. Concrete initiatieven zijn de doorontwikkeling van het functiehuis, de toolbox strategische personeelsplanning en de toolbox functiewaardering, die bijdragen aan transparantie en loopbaanontwikkeling.

We versterken een lerende cultuur en betrekken medewerkers actief bij verbetertrajecten. Ook de doorontwikkeling van de resultaat- en ontwikkelgesprekken speelt hierin een belangrijke rol. Met digitalisering van processen van Mens & Organisatie en onder andere inzet van AI werken we wendbaar en slagvaardig, zodat meer tijd vrijkomt voor organisatieontwikkeling.

Vitens blijft investeren in leiderschap, vitaliteit en een inspirerende werkomgeving waarin talent en vakmanschap centraal staan. Zo creëren we duurzame waarde, nu én in de toekomst.

2.1.4 Leefomgeving

Vitens wil maatschappelijke waarde creëren door de negatieve impact van waterwinning op de leefomgeving zoveel mogelijk te beperken. In 2025 hebben we onze inspanningen voortgezet met maatregelen die gericht zijn op het verminderen van effecten op natuur en landbouw. Zo beschermen we grondwaterbronnen en nemen we in meerdere wingebieden stappen om verdroging tegen te gaan. Daarnaast zijn waterwingebieden ingericht met natuurvriendelijke oevers en bloemrijke graslanden, waardoor deze gebieden niet alleen functioneel zijn voor de drinkwatervoorziening, maar ook bijdragen aan herstel van ecosystemen en versterking van biodiversiteit. Deze aanpak sluit aan bij onze ambitie om een watersysteem in balans te realiseren, waarvan ook landbouw en recreatie profiteren.

Daarnaast werkt Vitens binnen het Programma Landbouw en Bodem samen met overheden, boeren en maatschappelijke organisaties aan een integrale aanpak van waterbeheer en natuurontwikkeling. Voorbeelden hiervan zijn projecten, waar we samen met landbouworganisaties werken aan het terugdringen van stikstof en het bevorderen van biodiversiteit. Ook wordt in waterwingebieden op de Veluwe samengewerkt met de Schaapskudde Epe-Heerde aan begrazing met schapen om te voorkomen dat heide dichtgroeit. Dit draagt bij aan een gezonde bodem en duurzame drinkwaterwinning. 

We maken ons bedrijf steeds duurzamer door reststromen te hergebruiken en zuiniger om te gaan met energie. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van calciet dat ontstaat bij ontharding van water. In Espelo gebruiken we nu calciet in plaats van entzand en op twee andere plekken wordt deze circulaire toepassing nu ook uitgerold. Calciet wordt gebruikt als startmateriaal waarop kalk zich hecht en aangroeit bij het ontharden van drinkwater. Het streven is om Vitensbreed entzand te vervangen door calciet. Zo hebben we minder primaire grondstoffen nodig waardoor we minder afhankelijk van leveranciers zijn en tegelijkertijd eigen reststromen worden hergebruikt. In een vervolgstap willen we calciet met geënte kalk gebruiken als vervanger van marmer.

2.1.5 Innovatie

Innovatie is een belangrijk onderdeel van de strategie van Vitens. Het staat duidelijk in onze plannen. Nieuwe technologieën en digitalisering zijn nodig om onze infrastructuur veerkrachtig te maken. Innovatie hoort bij slim werken en goed beheer van onze middelen. Zo kan Vitens zich voorbereiden op uitdagingen zoals arbeidsschaarste, klimaatverandering en onverwachte situaties. Om dit te bereiken, delen we kennis en werken we steeds aan nieuwe technologie.

In 2025 hebben we stappen gezet rondom digitalisering en het werken met data. Het AI-beleid is vastgesteld en Copilot-agenten ondersteunen bij processen. Ook zijn we begonnen met het verbeteren van assetdata. Dit houdt in dat we zorgen voor betrouwbare en complete informatie over onze activa (zoals leidingen, pompen en installaties). Deze data is cruciaal voor goed beheer en onderhoud. We hebben dit jaar ontwikkelingen doorgemaakt in het realiseren van een nieuwe uniforme standaard rondom procesautomatisering, wat zorgt voor eenduidige, moderne en veilige aansturing van onze installaties. Daarnaast zijn we begonnen met het toepassen van procesmining. Het toepassen van procesmining betekent dat we digitale sporen in onze systemen analyseren om inzicht te krijgen in hoe processen werkelijk verlopen. Hiermee kunnen we knelpunten en inefficiënties opsporen en verbeteren, met als doel om slimmer en efficiënter te werken. Vitens investeert in oplossingen die ons werk beter maken en bijdragen aan duurzaamheid op lange termijn.

Door in te zetten op innovatie, zorgt Vitens voor meer dan alleen technologische vooruitgang. Het maakt onze drinkwatervoorziening betrouwbaarder, vergroot de flexibiliteit van systemen en helpt bij maatschappelijke doelen zoals duurzaamheid en efficiëntie. Innovatie is dus niet zomaar een onderwerp, maar een belangrijke pijler.

2.1.6 Financiële continuïteit

Vitens waarborgt haar financiële continuïteit door een gezonde balans te zoeken tussen investeringen, risicobeheersing en een gezonde financieringsstructuur. Dit stelt ons in staat om niet alleen te voldoen aan de groeiende investeringsopgave, maar ook om duurzame waarde te creëren voor onze klanten, medewerkers en andere stakeholders. Onze kernactiviteiten (winnen, zuiveren en distribueren van drinkwater) vormen de basis van onze maatschappelijke impact. Door te investeren in een veerkrachtige en robuuste infrastructuur en innovatieve technologieën, zorgen we voor betrouwbaar en veilig drinkwater, nu en in de toekomst. Een gezonde financiële positie is daarmee een randvoorwaarde om waarde te kunnen creëren voor onze stakeholders. 

Financiële continuïteit wordt gewaarborgd door het gebruik van relevante, tijdige en realistische stuurinformatie met betrekking tot investeringen, kasstromen en beheersing van vermogens. We benutten beschikbare middelen voorspelbaar en verantwoord, waardoor we een solide investeringspartner blijven. Dit stelt ons in staat om niet alleen te investeren in onze eigen bedrijfsvoering, maar ook in maatschappelijke waarde, zoals het bevorderen van de leefomgeving, (digitale) veiligheid en kwaliteit van het drinkwater. 

De solvabiliteit (verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen) is een belangrijke graadmeter voor het beoordelen van de financiële gezondheid. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe gezonder de financiële positie van Vitens. Om de beoogde investeringen te realiseren, moeten we ons eigen vermogen versterken. Een toevoeging vanuit het nettoresultaat draagt hieraan bij. We keren daarom in 2025 ook geen dividend uit aan de aandeelhouders, zodat we het maximale resultaat kunnen toevoegen aan ons vermogen. We streven naar een solvabiliteit van 35%, maar dat is momenteel niet haalbaar (solvabiliteit 2025: 30,5%). Dat heeft enerzijds te maken met de grote investeringsopgave en anderzijds met het feit dat ons maximaal te behalen bedrijfsresultaat (EBIT) is begrensd door wettelijke regulering.